نقش و اهميت اقتصادي – اجتماعي گيلوان

در شهرستان طـارم

گيلوان به عنوان مهم ترين مركز روستايي ناحيه ، نياز هاي اساسي توليد كنندگان كشاورزي و دامي را در زمينه ي هاي مختلف از جمله خدمات كشاورزي و دامي ، خدمات اجتماعي و اقتصادي تأمين مي كند . اين نقطه از شهرستان مهم ترين مكان عرضه ي محصولات كشاورزي و حتي دامي است و مركز صدور اين محصولات به بازار هاي مصرف محسوب مي شود . گيلوان نقش تمام عيار يك بازار ناحيه اي را ايفا مي كند و مركزيت اقتصادي – اجتماعي شهرستان طارم را به عهده دارد . بنابراين بهتر است نخست به چگونگي پيدايش و شكل گيري بازار گيلوان نگاهي كوتاه داشته باشيم .

1)    پيدايش و پويش بازار گيلوان

      محل اوليه ي گيلوان بالاتر از مكان كنوني و در روي تراس فوقاني قزل اوزن قرار دارد . جاده ي عمومي گيلوان –  منجيل از جنوب آن و از مكاني به نام شيردشت عبور مي كرد . آغاز فعاليت هاي كشاورزي در  حاشيه ي قزل اوزن ، جاده مذبور را كه از شيردشت عبور مي كرد به مسير كاروان روي تبديل كرد كه محصولات پنبه و گندم طارم را به منجيل حمل مي نمود به همين خاطر در شيردشت براي استراحت كاروان ها  قهوه خانه و كاروان سرا هايي داير گرديد .

     احداث پل در اوايل دهه ي چهل برروي قزل اوزن از گيلوان روستا هاي جنوب رود خانه را از طريق شيردشت (بازار فعلي گيلوان) به شمال رودخانه و از آن جا به گيلان متصل نمود . همچنين يك جاده ي عمومي از زنجان به وسيله ي اين پل به گيلوان وصل شد و به اين مكان شكل سه راهي بخشيد . اين تحول بر موقعيت و اهميت مكاني گيلوان افزود و به دنبال اصلاحات ارضي و تقسيم اراضي محل ، عده ي بيشتري از اهالي ده قديم گيلوان به شيردشت آمدند و سنگ بناي گيلوان جديد را نهادند . و در پيرامون هسته ي اوليه به ساختن تأسيسات و ساختمان هاي جديد پرداختند و به اين ترتيب بازار گيلوان به وجود آمد .

  شكل گيري بازار گيلوان تحت تأثير دو نقش مهم آن بود :

   الف ) فعاليت هايي كه در رابطه با عرضه و صدور محصولات كشاورزي ناحيه در گيلوان انجام مي گرفت . در اين هنگام گيلوان عرصه ي سوداگران ، دلالان و واسطه گران بود كه به سلف خري ، اجاره و خريد انحصاري محصولات مي پرداختند . از سوي ديگر خريد و فروش محصولات منجر به رونق خدمات توزين« وزن كشي» و حمل و نقل محصول در بازار گيلوان مي گرديد . و نوعي كسب و كار را براي اهالي به وجود مي آورد .

  ب) به دنبال گسترش بازار گيلوان در شير دشت و حول و حوش كاروان سرا و قهوه خانه ي قديمي ، دكان هاي بقالي و انواع مراكز توزيع شكل گرفت . اين دكان ها ، كالا ها و ابزار و ساير نيازمندي هاي روستائيان را تأمين مي نمودند . كشاورزان پس از فروش محصولات خود مايحتاج روزمره  و نهاده هاي كشاورزي و. ساير نياز هاي خود را از اين مغازه ها تأمين مي كردند . اين روند به تدريج منجر به سود آوري فراوان و رشد بخش تجاري در بازار گيلوان شد .

۲ ) نقش گيلوان به عنوان بازار محصولات كشاورزي

كشاورزان طارم بسته به توانايي مالي و امكانات اقتصادي شان و ميزان دسترسي به بازار هاي مصرف محصولات متنوع خود را به اشكال زير به فروش مي رسانند .

        فروش محصول در سر مزرعه و باغ

       فروش محصول در مراكز روستايي و بازار هاي محلي

      عرضه ي محصول به طور مستقيم در بازار هاي بيرون ناحيه

    الف ) كشاورزاني كه از عهده ي هزينه بار زدن ، نگهداري و حمل ونقل محصول برنمي آيند به ناچـــار محصول را به سلف خران و دلالان در سر مزرعه و باغ به فروش مي رسانند .

   ب ) آن دسته از كشاورزان كه وسايل نقليه ي باري و امكانات مالي بهتر دارند محصولات خود را به بازار محلي گيلوان آورده و در آن جا به مشتريان عرضه مي كنند .

   ج) بازار عرضه ي محصولات كشاورزي گيلوان ميدان رقابت دلالان و واسطه هاي محلي و غير بومي است . برخي از اهالي محل به وسيله وانت بار ها و ساير وسايل نقليه ي شخصي محموله هاي وارد شده به بازار را خريده و در بازار هاي گيلان به فروش مي رسانند . و يا محصول روستا هاي اطراف را در سر مزرعه به قيمت نازل خريداري كرده و طبق سفارش قبلي به ميدان هاي تره بار عرضه مي نمايند .

     تقويم عرضه ي محصول در بازار گيلوان از ارديبهشت ماه آغاز مي شود .

 نخستين محصولي كه به بازار مي آيد كرفس و پس از آن سير است . عرضه ي اين محصولات در حدود بيست الي سي روز و بعضي اوقات بيشتر طول مي كشد . پس از آن نوبت به سيب زميني و پياز مي رسد كه تا هفته هاي نخست تابستان ادامه دارد . در اوايل

تابستان تره بار  و به ويژه گوجه فرنگي بازار گيلوان را اشباع مي كند و فضاي روستا آكنده از بوي محصولات برجاي مانده و به فروش نرفته مي شود .

 

     در اواسط تابستان طالبي يا همان خربزه ي آتشين معروف به بازار مي آيد كه تقريباً تا اواسط شهريور ماه ادامه دارد . در اواخر تابستان انار و در اوايل پاييز زيتون در سطح وسيعي  وارد بازار مي گردد . بخش مهمي از محصول زيتون به صورت خام و درختي اصطلاحاً  سبز وارد بازار مي شود . و

بخش ديگر در اواخر پاييز به صورت كنسروي يا شكسته به مشتريان عرضه مي گردد . و در آخر سر بخش عمده آن روغن كشي شده و به صورت روغن ريتون خانگي عرضه  شده يا به كار خانه هاي روغن كشي فروخته و تحويل مي گردد . فراورده هاي كشاورزي طارم از طريق گيلوان به بازار هاي مصرف شهر هاي رشت ، قزوين ، زنجان ، كرج  و بعض از شهر هاي استان مازندران عرضه مي گردد . زيرا شهر هاي نام برده به ويژ رشت ، تهران و قزوين و امثالهم با جمعيت نسبتاً زيادشان از مواد غذايي زيادي استفاده مي كنند و محصولات مختلف طارم از جمله سير ، انار ، پياز و زيتون به مزاج و سليقه آنان به ويژه شماليان سازگار است .  دومين دسته از خريداران محصول طارم كه خود به محل مراجعه مي كنند از كردستان و آذربايجان هستند كه با خريد محصولات طارم از جمله گوجه فرنگي ، طالبي ، پياز و سيب زميني آن را با كاميون به ‌آن استان ها انتقال مي دهند .

 

نمایی از بازار محصولات کشاورز گیلوان

    گيلوان به عنوان مركز فرآوري محصولات كشاورز

  هر ساله مقدار زيادي از محصولات كشاورزي طارم به خاطر اشباع بازار ها و مكانيزم نادرست نظام توزيع و دخالت واسطه ها به فروش نمي رسد . و گاه منجر به ضرر و زيان زيادي مي گردد . و مقدار زيادي از محصولات پوسيده و يا به قيمت بسيار نازلي به واسطه ها فروخته مي شود كه حتي جبران سرمايه گذاري و تلاش هاي يك ساله ي كشاورزان را نمي نمايد . كشاورزان به علت كسادي خريدار و قيمت نامناسب برخي محصولات را رها نموده و حتي رغبتي به برداشت آن نشان نمي دهند . بنابراين بايد محصولات كشاورزي ناحيه  از انحصار فروش به واسطه ها ودلالان بيرون آمده و بخش مهمي از آنان توسط صنايع مواد غذايي جذب شود . و به عنوان مواد خام اين فعاليت ها مورد استفاده قرار گيرد . تا ضمن رونق اقتصادي ناحيه و كسب ارزش افزوده خريد محصولات كشاورزي را تضمين نمايد . 

       در شهرستان طارم  اين بار به دوش دهستان گيلوان نهاده شده است . چرا كه موقعيت خاص اين ناحيه از قبيل دسترسي راحت به راه هاي ارتباطي كشور و وجود زيرساخت هاي لازم اين منطقه را از ساير قسمت هاي شهرستان ممتاز ساخته است . لذا  وقتي سرمايه گذاراني تمايل پيدا مي كنند در امر صنايع تبديلي كشاورزي سرمايه گذاري نمايند با پيشنهاد هديه ي زمين در نقاط خرج از اين دهستان رو برو مي شوند اما با وجود هديه زمين تمايلي براي سرمايه گذاري پيدا نمي كنند . زيرا موقعيت بسته ي مكان هاي پيشنهادي همانند ناحيه صنعتي آب بر هيچ علاقه اي را در سرمايه گذاران برانگيخته نمي نمايد . اين در حالي است كه اكثر سرمايه گذارن خواهان سرمايه گذاري در دهستان گيلوان هستند اما متأسفانه نه تنها زميني در اختيار آنان قرار داده نمي شود بلكه موانعي هم در راه سرمايه گذاران قرار مي گيرد . بارها ديده شده حتي سرمايه گذار حاضر شده در ناحيه دهستان گيلوان زمين را با پول خريداري نموده و سرمايه گذاري نمايد اما چون با موانع زياد مواجه شده است قيد آن را زده و كلاً از كار منصرف شده است . با وجود تمام محدويت ها بازهم بيشترين سرمايه گذاري در زمينه فرآوري محصولات كشاورزي در ناحيه ي دهستان گيلوان صورت گرفته است . اين صنايع  محصولات كشاورزي را از انحصار دلالان خارج نموده و توانسته اند ضمن رونق اقتصادي ارزش افزوده ي محصولات را با فرآوري لازم تضمين نمايند .

اهم اين صنايع به شرح زير است :

    شركت گيلوان زيتون ؛

اين شركت  با فرآوري محصول زيتون اعم

از روغن كشي ، كنسرو سازي و تصفيه ي

 روغن زيتون ، نقش مهمي در حفظ ارزش

محصول توليدي شهرستان دارد .

 متجمع كشت و صنعت سبز دشت ؛

مجتمع  كشت و صنعت (كارخانه ) سبز دشت نيز يكي از مهم ترين صنايع تبديلي در منطقه است كه با فرآوري محصولات توليد شهرستان ضمن ايجاد رقابت با شركت گيلوان زيتون و رقباي ديگر رونق اقتصادي خاص به منطقه بخشيده است

 شركت تعاوني توليدي صنايع غذايي طارم- زنجان 

            (كارخانه ي توليد رب گوجه فرنگي )

 اين شركت با فرآوري بيشترين محصول صيفي طارم يعني گوجه فرنگي نقش مهمي در رونق بازار

اين محصول و نيز عدم حيف و ميل آن مي تواند داشته باشد  از طرفي به وجود مواد اوليه فراوان ، ارزان و در دسترس صرفه اقتصادي  فراواني براي صاحبان سرمايه و براي كشاورزان مي تواند داشته باشد .

   شركت روغن كشي و بسته بندي مامالان ؛

 اين شركت نيز با روغن كشي زيتون ، بسته بندي محصولات زيتون و ترشي جات نقش مهمي در تبديل محصولات منطقه به فرآورده هاي جانبي دارد .

 

 گيلوان به عنوان بازار عرضه ی خدمات و نهاده هاي كشاورزي

     گيلوان امروزه بعنوان بازار ناحيه و قطب فعاليتهاي تجاري وخدماتي طارم شناخته شده است . زيرا بسياري از خدمات ونيازمندي هاي مردم ناحيه را عرضه مي دارد و همين موضوع در بسياري شاخص ها كه اصولا در شهرها مطرح مي شوند تاثير نهاده است. از جمله با اينكه جمعيت گيلوان به نيمي از جمعيت آببر هم نمي رسد و نسبت به آببر دچار محدوديت فضايي است. اما مغازه ها و فعاليتها ي خدماتي بازار آن بسيار گسترده تر ومتنوع تر است اين مركز اداري مي باشد .

 رونق واهميت اين واحد هاي تجاري وخدماتي در گيلوان به اندازه اي است كه قيمت زمين سر قفلي فروشگاه ها و اجاره مغاز ها بيشتر از برخي شهرها و حتي مراكز شهرستانها است .

   قيمت خريد و اجاره مسكن نيز به پيروي از اهميت تجاري گيلوان به هيچ وجه قابل مقايسه با يك مكان روستايي نيست . اين موقعيت وارزش تجاري وخدمات به قدري مهم است كه حتي سودا گران وكاسبان شهري را هم به اين مكان مي كشاند. به عبارت علمي تري كه در اصول تئوري هاي مكان مركزي به كار مي رود بازار گيلوان ارزش آستانه ي

 

لازم و دامنه ي كالا ي مناسب را براي همه نوع خدمات، فعاليتها و محصولات وكالاهاي مورد نياز روستاييان طارم تأمين نموده است.

 واحد هاي توزيع كالا

فروشگاها ي عرضه ي كالا در گيلوان نيازهاي اساسي و مهم خانواده هاي روستايي طارم را تأمين مي كنند. با افزايش جمعيت وتوسعه ي بازار اكنون تعداد اين واحد ها از 200 باب مغازه نيز فراتر مي رود وشامل تمام فعاليتهاي شهري مي گردد. در اين ميان دو فروشگاه عمده فروشي نيز وجود دارد كه تأمين كننده ي خرده فروشي هاي روستاهاي ديگر و خرده فروشهاي داخل بازار گيلوان مي باشند. و در ضمن انواع نهاده هاي كشاورزي محصولات طارم وكشاورزان كل ناحيه تأمين مي كنند . مهمترين نهاده ها كه مصرف منحصر به فرد دارد ، عبارتند از :

1- مشمع (نايلون) براي پوشش خزانه هاي پرورش نشاء گوجه فرنگي كه در اواخر زمستان واوايل بهاردر سطح وسيعي مورد نياز صيفي كاران ناحيه قرار مي گيرد.

2-  كيسه هاي مخصوص جمع آوري وجيدن زيتون

3-  بشكه هاي پلاستيكي مخصوص زيتون كه در داخل آنها زيتون پرورده يا كنسرو پرورش مي دهند.  

   تعمير كاران

  بيشتر حجم حمل ونقل كالا و مسافر در شهرستان طارم  به وسيله وانت بارها و سواريهاي پرايد وپيكان انجام مي گيرد. به همين خاطر نياز شديدي به استقرار كارگاهاي تعميراتي و سرويس خودرو ها در گيلوان به وجود آمده است . پيش از توسعه و رونق بازار گيلوان اين گونه خدمات بيشتر در منجيل، رودبار و در سطح تخصصي تر در تعمير گاهاي رشت انجام مي گرفت اما به تدريج همين مشتريان دائمي و مطمئن طارمي تعمير كاران              

 

گيلاني را تشويق كردند تا براي سهولت بيشتر مراجعان كارگاهايي را در خود طارم داير نمايند . موقعيت مركزي گيلوان واهميت تجاري آن و نزديكي نسبي آن به رشت و گيلان گروهي از تعمير كاران گيلاني را در گيلوان متمركز ساخت و به تدريج آنان را راغب ساخت تا از اقامت موقت به سكونت دائم در گيلوان رو بياورند. واكنون ده ها تعمير كار غير بومي اعم از صافكار ، نقاش، تعويض روغن، پنجر گير، جوشكار،جلو بندي ساز،مكانيك، باطري ساز، تراشكار و غيره... در گيلوان اهالي غير بومي به ويژه گيلانيها تشكيل مي دهند .